نكرده است . رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله فرمود : آن هديه چيست ؟ گفت : صبر ، و نيكوتر از صبر . فرمود : آن چيست ؟ گفت : رضا ، و نيكوتر از آن . فرمود : أن چيست ؟ گفت : زهد ، و بهتر از آن . فرمود : آن چيست ؟ گفت : اخلاص ، و بهتر از آن . فرمود : آن چيست ؟ گفت : يقين ، و بهتر از آن . فرمود : گفتم : آن چيست اى جبرئيل ؟ گفت : نردبان آن توكل بر خداست . گفتم : توكل بر خدا چيست ؟ گفت : دانستن آنكه مخلوق [ بدون خواست خدا ] نه زيانى تواند زد و نه سودى تواند رساند . نه مىتواند عطا كند و نه منع نمايد . و نيز نوميد بودن از مخلوق . هر گاه بنده چنين باشد ديگر براى هيچ كس جز خدا عملى انجام نمىدهد و جز خدا به كسى اميد نمىبندد و از كسى نمىترسد و به هيچ كس جز خدا چشم طمع نمىدوزد ؛ اين است توكل . پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله فرمود : گفتم : اى جبرئيل ، تفسير صبر چيست ؟ گفت : آن است كه آدمى در سختى شكيبايى كند همان گونه كه در شادى شكيبايى مىكند ، و در هنگام نيازمندى شكيبايى كند چنان كه در وقت بىنيازى شكيبايى مىكند ، و در بلا و گرفتارى شكيبايى كند چنان كه در عافيت و سلامتى شكيبايى مىكند . بنا بر اين از حال خود از بلايى كه به او مىرسد نزد كسى شكايت نكند . گفتم : تفسير قناعت چيست ؟ گفت : آن است كه به آنچه از دنيا به او مىرسد قناعت ورزد ؛ با چيز كم بسازد و بر عطاى اندك سپاس گزارد . گفتم : تفسير رضا چيست ؟ گفت : كسى كه از آقاى خود راضى است بر او خشم نمىگيرد ، چه به نعمتهاى دنيا برسد چه نرسد . و هيچ گاه به عمل اندك خود راضى نمىگردد . گفتم : تفسير زهد چيست ؟ گفت : زاهد دوست مىدارد كسى را كه خالقش را دوست مىدارد ، و دشمن مىدارد كسى را كه خالقش را دشمن مىدارد . از حلال دنيا احتياط و دورى مىكند و به حرام آن اعتنا نمىنمايد ، زيرا حلال آن حساب دارد و حرامش عقاب . بر همهء مسلمانان مهر مىورزد چنان كه به خود مهر مىورزد .